Τις πταίει;

Με αφορμή το ανοικτό γράμμα του Θέμη Λαζαρίδη σε πρωτοετείς φοιτητές ξεκινήσαμε με κάποιους φίλους που με διαβάζουν συζήτηση για το τι φταίει για τα κακά αυτής της χώρας. Συγκεκριμένα κάποιος αναφέρθηκε στην λανθασμένη εντύπωση που υπάρχει μεταξύ κάποιων (πολλών; λίγων;) ότι αυτό που φταίει είναι ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την κατάσταση που επικρατεί. Δηλαδή ότι η προσπάθεια του Θέμη να περιγράψει την κατάσταση είναι μάταιη, γιατί ο κόσμος ξέρει ήδη ότι αυτή είναι η αλήθεια, απλά δεν μπορεί/δεν ξέρει τι να κάνει για να την αλλάξει.

Προσωπικά πιστεύω ότι όντως, οι περισσότεροι δεν τρέφουν αυταπάτες για την αληθινή κατάσταση. Αντιθέτως γνωρίζουν πολύ καλά όλες τις νοσηρές πραγματικότητες που μας κρατούν καθηλωμένους σε αυτή την κατάσταση. Νιώθοντας όμως αδύναμοι να αλλάξουν την κατάσταση, δρουν απλά με γνώμονα το μεγαλύτερο δυνατό όφελος (για τους ίδιους και τα κοντινά τους πρόσωπα) μέσα από αυτή την κατάσταση. Παράδειγμα: τα βύσματα στον στρατό. Όλοι ξέρουμε ότι συμβαίνουν. Και όσοι τα έχουν, προσπαθούν να τα χρησιμοποιήσουν για μια καλύτερη μεταχείριση στην στρατιωτική θητεία.

Αυτό που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει όμως είναι πως πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο που με την ισχύουσα λογική δεν πρόκειται να σπάσει ποτέ. Η νοσηρή κατάσταση που επικρατεί (στο συγκεκριμένο παράδειγμα, αλλά και γενικά), δεν προέκυψε ουρανοκατέβατη, δεν επιβλήθηκε από τρίτους, ούτε είναι γραμμένη στα γονίδιά μας. Είναι μια κατάσταση/νοοτροπία η οποία δημιουργήθηκε, εδραιώθηκε και συντηρείται από εμάς τους ίδιους.

Δεν λέω ότι είναι εύκολο να την αλλάξουμε, ούτε ότι η πολιτεία δεν έχει μερίδα ευθύνης. Απλά ότι η νοοτροπία «δεν μπορώ να αλλάξω εγώ τα πράγματα, οπότε ας προσπαθήσω ρεαλιστικά να επιβιώσω/οφεληθώ από την κατάσταση» συντηρεί τον φαύλο κύκλο. Στην τελική, και η πολιτεία από εμάς παίρνει γραμμές. Όταν όλοι ζητούν από τους πολιτικούς να βολέψουν το παιδί τους στο στρατό/δημόσιο/δεν ξέρω που αλλού, γιατί να επιχειρήσει ο πολιτικός το αντίθετο;

Συνοψίζοντας, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την κατάσταση, αλλά ότι πιστεύουμε ότι φταίνε «οι άλλοι», ενώ αντιθέτως φταίμε εμείς ΟΛΟΙ.

Περιμένω τις απόψεις σας…

Advertisements

3 σχόλια στο Τις πταίει;

  1. Κι εγώ πιστεύω ότι ξέρουμε οι περισσότεροι πολύ καλά τι συμβαίνει. Άλλοι αποφασίζουν να μην κάνουν τίποτα (αρκετά συχνό φαινόμενο της εποχής), άλλοι προσπαθούν να μπουν στο σύστημα και να το χρησιμοποιήσουν για ιδίους σκοπούς, κι άλλοι βρίσκονται αντίκρυ στο σύστημα και το πολεμούν.

    Για την κάθε κατηγορία υπάρχουν διάφοροι λόγοι που το κάνουν. Δεν είναι όλοι χαζοί. Άλλοι κουρασμένοι από την ζωή, άλλοι γιατί έτσι έμαθαν, κι άλλοι γιατί τους το είπε ο Μπάμπης ο σουγιάς.

    Εμένα αυτό που με προβληματίσε τελευταία είναι πως το σύστημα μπορεί να καταστρέψει την ζωή ενός ανθρώπου (πχ, λάθος κατηγορίες, τον βάζουν φυλακή) και για να μπορέσει να πολεμήσει μέσα από το σύστημα του βγάζει την ψυχή. Αν πάει να βγει από το σύστημα θα γίνει αμέσως παράνομος και θα δώσει δικαιολογία στο σύστημα να τον πατήσει κάτω.

    Ανεχόμαστε αυτό το σύστημα γιατί ακόμα δεν μας έχει επηρεάσει άμεσα. Δεν μας έχει πατήσει τον κάλο. Τι θα γίνει όμως στα παιδιά μας; Τι θα γίνει στα παιδιά άλλων; Δεν μπορούμε να είμαστε κοντόφθαλμοι και να σκεφτόμαστε μόνο την πάρτη μας.

    Στις γραμμές που κλείνεις, <> συμφωνώ, αλλά ίσως είναι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, μέσα στην ζούγκλα που ζούμε. Όλοι βλέπουμε ότι ο κόσμος δεν πάει καλά και ψάχνουμε για σωσίβιο, χωρίς να μπορούμε να δούμε μακριά. Ψάχνουμε μόνο την βραχύβια επιβίωσή μας. Αυτή που θα μας βγάλει μέχρι την επόμενη μέρα.

    Πρόσφατα σε μία συζήτηση κατέληξα ότι η κεντρική μορφή εξουσίας δεν μπορεί να είναι ποτέ δίκαιη (βλ. Φάρμα των ζώων). Ίσως ελάχιστες περιπτώσεις συνιστούν την εξαίρεση, μερικών πεφωτισμένων ηγετών που προσπαθούν να δράσουν πραγματικά για το κοινό καλό, αλλά για να το κάνουν αυτό αναγκάζονται εκ των πραγμάτων σε δύσκολες και μερικές φορές άδικες αποφάσεις.

    Μια αλλαγή στον τρόπο διοίκησης θα πρόσφερε ίσως την λύση, αλλά ακόμα δεν μπορώ να σκεφτώ ποιά μορφή θα είχε. Και σίγουρα είναι πολλοί που δεν θέλουν να αλλάξει ο υπάρχον τρόπος διοίκησης.

    Ελπίζω πάντως, αν ποτέ αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο, αυτό να γίνει όσο πιο αναίμακτα γίνεται, αν και δεν το νομίζω. Δεν υπάρχει επανάσταση χωρίς φόρο αίματος…

  2. Μερικές αποσπασματικές σκέψεις και από μένα

    Η σύγκριση της κοινωνίας μας γίνεται προφανώς με συγκεκριμένες δυτικοευρωπαϊκες κοινωνίες στις οποίες είτε έχοντας ζήσει είτε έχοντας απλώς επισκεφτεί διαπιστώνουμε χαοτικές διαφορές στις συμπεριφορές, είτε αυτές προέρχονται από ανθρώπους, είτε από φορείς το κράτος κλπ.

    Η διαφορά νοοτροπίας ξεκινάει από το διαφορετικό τρόπο με τον οποίο έχει εμπεδωθεί η έννοια του «Κράτους Δικαίου» στις χώρες αυτές σε σχέση με την Ελλάδα.

    Ο όρος «Κράτος Δικαίου» δεν περιορίζεται μόνο στην εφαρμογή των νόμων, αλλά έχει προεκτάσεις σε όλα τα θέματα που αφορούν στις σχέσεις των πολιτών μεταξύ τους, αλλά και με το κράτος. Στην ουσία αυτό που ισχύει στις κοινωνίες αυτές είναι το γεγονός ότι υπάρχουν ελάχιστα standard συμπεριφοράς και κοινωνικής ευθύνης.

    Για να μπορέσουμε να εντοπίσουμε τους παράγοντες οι οποίοι έχουν διαμορφώσει τη νοοτροπία αυτή είναι απαραίτητη μια ιστορική αναδρομή.

    Τα κράτη της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης στα οποία εμφανίζεται η νοοτροπία αυτή, από την εποχή της Αναγέννησης και μετά παρουσιάζουν δύο κοινά χαρακτηριστικά:
    1. Έχουν μακρόχορνη ιστορία ως ανεξάρτητες κρατικές οντότητες
    2. Έπηρεάστηκαν ταυτόχρονα από όλα τα πνευματικά ρεύματα των διαφορών εποχών, με κυριότερο αυτό του Διαφωτισμού.

    Το κίνημα του Διαφωτισμού το θεωρώ κομβικό σημείο, καθώς κατά την περίοδο αυτή εμπεδώνεται η έννοια του «ορθού λόγου» η οποία και οδηγεί στην έννοια του κράτους δικαίου.

    Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί ένα πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο η απαρέγκλιτη, και κάποιες φορές άτεγκτη, τήρηση των νόμων να αποτελεί βασικό συστατικό στοιχείο των κρατών αυτών.

    Από την άλλη μεριά ο Ελληνικός χώρος από το 1200 περίπου και μετά περνά μία μακραίωνη φάση λιγότερο ισχυρης κεντρικής εξουσίας, πράγμα το οποίο συνέχισε να ισχύει και την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

    Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ στη Δυτική Ευρώπη ξεκινά η Αναγέννηση στην Ελλάδα για όλη την περίοδο της τουρκικής κυριαρχίας εφαρμόζεται ένα σύστημα διοίκησης το οποίο διαθέτει πολλά φεουδαρχικά χαρακτηριστικά. Ο νόμος στην περίοδο αυτή απονέμεται από τοπικούς άρχοντες και το πλέον βασικό αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής και παζαριού.

    Η Ελλάδα αποκτά τις πρώτες κρατικές δομές που μοιάζουν με αυτές της Δυτικής Ευρώπης, κατά την περίοδο της Βαυαροκρατίας. Η σαφής και δικαιολογημένη εχθρότητα του ελληνικού λαού προς το καθεστώς αυτό ενισχύει την αντίδραση απέναντι στην ισχύ της κεντρικής εξουσίας.

    Έχουμε δηλαδή να κάνουμε με ένα λαό ο οποίος δεν έχει καμία επαφή με το Διαφωτισμό, έρχεται από ένα περιβάλλον αποκέντρωσης της τοπικής εξουσίας και η πρώτη του επαφή με αυτό που στην Ευρώπη νοείται ως κράτος είναι τραυματική.

    Το θεωρώ λοιπόν πολύ φυσιολογικό η νοοτροπία μας να είναι πολύ διαφορετική από αυτή των πολιτών των κρατών με τα οποία θέλουμε να συγκριθούμε.

    Επιπλέον από την απελευθέρωση της Ελλάδας και μετά, τα πνευματικά ρεύματα στην Ευρώπη αρχίζουν να εντοπίζονται στο οικονομικό επίπεδο (φιλελευθερισμός, καπιταλισμός) και περνούν και στο εθνικιστικό (επεκτατική πολιτική όλων των κρατών στα τέλη του 19ου αιώνα η οποία οδηγεί και στον 1ο Παγκόσμιο). Από εκεί και πέρα ακολουθεί ο κομμουνισμός και οι γενικότερες συγκρούσεις έχουν να κάνουν με τον έλεγχο της εξουσίας.

    Η Ελλάδα ακολουθεί τις εξελίξεις αυτές από πιο κοντά, αλλά οι βασικές έννοιες οι οποίες διαμορφώνουν τη νοοτροπία των Δυτικοευρωπαίων δεν έχουν πλέον κανένα ιδεολογικό όχημα για να εισαχθούν στην ελληνική κοινωνία και να εμπεδωθούν από αυτή.

    Όλα αυτά οδηγούν στην ελληνική νοοτροπία η οποία στη βάση της είναι πολύ ατομική, δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει και να φοβάται την ισχύ των νόμων και δίνει μεγάλο βάρος στις διαπροσωπικές σχέσεις.

    Πιστεύω και εγώ ότι οι περισσότεροι αναγνωρίζουν την κατάσταση στην οποία ζουν και λειτουργούν, δεν είναι θεωρητικά αντίθετοι με την ανατροπή της, αλλά η αδράνεια σε ατομικό κυρίως επίπεδο είναι πολύ μεγάλη. Προσωπικά θεωρώ την αδράνεια των ανθρώπων με τη Νευτώνεια λογική βασικό στοιχείο της συμπεριφοράς τους. Στην πράξη είναι πολύ δύσκολο για τον οποιονδήποτε να αλλάξει ακόμα και μικροσυνήθειες, πόσο δε μάλλον γενικότερη νοοτροπία.

    Η κατάσταση αυτή μπορεί να αλλάξει μόνο μέσω ενός ιδεολογικού – πνευματικού ρεύματος το οποίο ωστόσο για να έχει επιτυχία πρέπει να έχει στοιχεία συλλογικής δράσης, να είναι μαζικό, να δώσει μάχες και να δει τα αποτελέσματα 2 ή και 3 γενιές μετά. Δυστυχώς ωστόσο η εποχή της συλλογικότητας και της μαζικότητας έχει παντού προ πολλού ξεπεραστεί και ο ατομικισμός είναι κυρίαρχος σε όλες τις χώρες.

    Το μόνο πράγμα το οποίο διαθέτει αυτοτελή δυναμική και επομένως έχει προοπτικές να αλλάξει κάποια πράγματα είναι η διείσδυση του Διαδικτύου σε όλο και περισσότερους τομείς της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής της παγκόσμιας κοινότητας

  3. Νομίζω ότι η τάση των Ελλήνων να συμβιβαστούν με αυτή την κατάσταση και να την διαιωνίσουν σχετίζεται όχι τόσο με το ότι δεν περάσαμε διαφωτισμό κλπ, ή ότι όταν οι άλλοι είχαν κράτος εμείς ήμασταν βιλαέτι των Οθωμανών, όσο με την ανυπαρξία δομών που θα στήριζαν την αντίσταση αυτής της σιωπηρής πλειοψηφίας, που ενώ διαφωνεί κάθετα με την παρακμιακή κοινωνική πραγματικότητα δεν έχει τα μέσα και κατά συνέπεια και τη διάθεση να αντισταθεί. Και εξηγούμαι:
    Αν υποθέσουμε ότι θέλεις να αντιπαλέψεις μια κατάστασή ο τρόπος για να το κάνεις σε μια πολιτισμένη κοινωνία είναι να προσφύγεις στη δικαιοσύνη. Κι εκεί αρχίσουν τα δύσκολα… Η δικαιοσύνη θα κάνει καμιά δεκαριά χρόνια να αποδοθεί (η χώρα μας πρόσφατα κατηγορήθηκε από την Ευρωπαϊκή ένωση ότι η καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης είναι τόσο μεγάλη που στην πραγματικότητα στην Ελλάδα υπάρχει αρνησιδικία). Σε αυτό το χρονικό διάστημα εσύ θα είσαι στο έλεος των συμφερόντων που πας να πολεμήσεις, χωρίς καμία νομική ή άλλου είδους προστασία.Και κατά πάσα πιθανότητα ο αντιδικός σου θα χρησιμοποιήσει κάποια νομικά τερτίπια και θα τη βγάλει καθαρή. Οπότε και τίποτα δεν κέρδισες και μπήκες στο μάτι του κάθε αληταρα που του χάλασες τη ζαχαρένια. Εδώ να υπενθυμίσω ότι ο Μακαρος καταδικάστηκε, πήγε στις φυλακές, μετά από λίγο στο νοσοκομείο και μετά σπίτι του και δεν τρ΄χει κάστανο. Στο παραδικαστικό τους πιάσανε να έχουν κάνει αίσχη και μετά από μισό χρόνο ο Κεχαγιόγλου (που πήγε φυλακή) μοστράριζε στο πάνελ του Μega που σχολίαζε το αποτελεσμα των εκλογών. Στην παραλιακή ο δήμος Ελληνικού προσπάθησε να ανοίξει την καταπατημένη παραλία και βγαίνανε οι μπράβοι με τα τσεκούρια στο χέρι και τρομοκρατούσαν τον κόσμο. Παράλληλα ο δήμαρχος πέρναγε κάθε λίγο από το τμήμα γιατί του υπέβαλλε μηνυσεις ο «επιχειρηματίας».
    Όταν σε τέτοιες καραμπινάτες περιπτώσεις παρανομίας δε μπορεί να αποδοθεί δικαιοσύνη, πείτε μου με ποια μέσα μπορεί να παλλέψει ο κάθε έντιμος πολίτης απέναντι στη σήψη που τον περιβάλλει; Με το απλά να κρατάει μια έντιμη στάση ζωής; έ και; όσο κι αν αντέξει δε θα αλλάξει τίποτα στην ουσία και τα αλμόγια θα συνεχίζουν το πάρτυ.
    Κατά τη γνώμη η εύρυθμη και ουσιαστική λειτουργία της δικαιοσύνης είναι το θεμέλιο για να μπορέσει να αλλάξει κάτι σε αυτή τη χώρα. Το ίντερνετ θα βοηθήσει ίσως τους πολίτες να ωριμάσουν και να γίνουν πραγματικοί ενεργοί πολίτες. Αλλά αν δεν αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο, θα τους περιορίζει σε ανούσιες διαμαρτυρίες για τα καμμένα στην πλατεία συντάγματος. Που τις βλέπουν οι οικοπεδοφάγοι κι έχουν κάτι να θυμούνται και να γελάνε όταν είναι στις μαύρες τους. Αλλά υπάρχει σήμερα κοινωνική απαίτηση για μια εκ βάθρων αλλαγή στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης; δε νομίζω και γι’αυτό και δεν ελπίζω σε πολλά…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s